Chăm sóc da cơ bản · Tiếng Việt · Giáo dục chung, không chẩn đoánGửi bài  ·  [email protected]
Velvet PageChăm sóc da · Tiếng Việt
Chống nắng

Hiểu SPF, PA và cách bôi chống nắng đủ hằng ngày

SPF đo khả năng chống UVB, PA đo UVA. Hai chỉ số đại diện cho hai loại tia khác nhau, và chọn kem thiếu một trong hai là chọn lệch.

Chống nắng là khoản đầu tư có lãi suất cao nhất trong chăm sóc da: không có hoạt chất chống lão hóa nào bù được việc da hứng đủ UV trong nhiều năm. Nhưng nhãn kem chống nắng ở các cửa hàng Việt Nam đầy chữ viết tắt: SPF, PA++++, broad spectrum, water resistant. Bài này gỡ từng khái niệm.

UVA và UVB khác nhau thế nào

Mặt trời phát ra nhiều loại tia; hai loại ảnh hưởng nhiều đến da người là UVA và UVB. UVB có bước sóng ngắn hơn, chủ yếu gây cháy nắng (sunburn), và phần lớn bị kính cửa sổ cản. UVA xuyên qua kính, xuyên vào lớp bì sâu hơn, và liên quan nhiều tới lão hóa da và một số loại ung thư da. Cả hai đều có thể gây hại tích lũy qua năm tháng.

SPF đo cái gì

SPF (Sun Protection Factor) là chỉ số đo khả năng chống UVB. Theo FDA Hoa Kỳ, SPF không tương đương với một số giờ cụ thể ở ngoài nắng, vì cường độ UV thay đổi theo thời gian trong ngày và vị trí địa lý. Một kem SPF 30 cho phép khoảng 1/30 lượng UVB chạm tới da khi được bôi đủ lượng chuẩn – tức khoảng 2 mg/cm² da, cao hơn nhiều so với lượng đa số người thực sự dùng.

Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD) khuyến nghị chọn kem có SPF từ 30 trở lên, phổ rộng, và có khả năng kháng nước. Chênh lệch giữa SPF 30 và SPF 50 trong điều kiện bôi đủ không quá lớn như tên gọi gợi ý, nhưng SPF cao hơn cho ngưỡng dự phòng khi người dùng thường bôi mỏng hơn mức chuẩn.

PA đo cái gì

Hệ thống PA (Protection Grade of UVA) do Nhật Bản phát triển, phổ biến ở thị trường châu Á. Chỉ số càng nhiều dấu "+" đại diện cho khả năng chống UVA càng cao, từ PA+ tới PA++++. Ở châu Âu, thông tin chống UVA thường ghi là logo chữ "UVA" trong vòng tròn, nghĩa là khả năng chống UVA đạt ít nhất 1/3 so với SPF. "Phổ rộng" (broad spectrum) trên nhãn Mỹ cũng có ý nghĩa tương tự.

Chọn kem có cả chỉ số SPF cao và PA cao (hoặc ghi "broad spectrum") quan trọng hơn chọn SPF một mình thật cao nhưng không rõ UVA.

Đọc nhãn kem chống nắng

Broad spectrum / phổ rộng
Chống cả UVA và UVB. Nếu nhãn chỉ ghi SPF, mặc định chỉ đảm bảo chống UVB.
Chống nắng hóa học (chemical)
Hấp thụ UV rồi chuyển thành nhiệt. Kết cấu thường nhẹ, dễ tiệp vào da, nhưng có người kích ứng với một số thành phần.
Chống nắng vật lý (mineral)
Chứa zinc oxide hoặc titanium dioxide, phản xạ/khuếch tán UV. Ít gây kích ứng hơn, nhưng dễ để lại ánh trắng (white cast), nhất là trên tông da ngăm.
Water resistant 40 / 80
Giữ chỉ số SPF trong 40 hoặc 80 phút khi tiếp xúc nước, theo quy định FDA. Không có kem "waterproof".

Lượng bôi và thời điểm

Khuyến nghị phổ biến: cho mặt và cổ, khoảng hai đốt ngón tay trỏ và giữa (phương pháp "two-finger rule") – tương đương khoảng 1/4 thìa cà phê. Đa số người bôi mỏng hơn mức này, nên hiệu quả thực tế của kem thấp hơn SPF ghi trên nhãn.

Bôi khoảng 15 phút trước khi ra nắng, để lớp phim có thời gian ổn định. Bôi lại mỗi hai giờ nếu tiếp tục ngoài trời, hoặc sớm hơn nếu bạn bơi, đổ mồ hôi nhiều, hoặc lau mặt bằng khăn.

Trong nhà, trời âm u, mùa đông

UVA xuyên qua kính cửa sổ và không bị che hết bởi mây. Với người Việt làm việc gần cửa sổ, ngồi xe hơi mỗi ngày, hoặc đi bộ ngoài trời vào mùa đông nắng vẫn chói ở miền Nam, chống nắng vẫn cần. Ngược lại, người làm việc trong phòng kín hoàn toàn, không ra nắng, có thể giảm mức ưu tiên chống nắng; nó không phải "không cần", chỉ là ngưỡng thay đổi.

Chống nắng không phải chống cháy nắng. Nó là chống tích lũy – mỗi lần ra đường một chút, nhân với vài chục năm.

Trẻ em và chống nắng

Trẻ dưới sáu tháng theo AAD nên tránh nắng trực tiếp thay vì bôi kem toàn thân, dùng quần áo và mũ. Trên sáu tháng có thể dùng kem phổ rộng SPF 30 trở lên, ưu tiên chống nắng vật lý.

Gọn nhất

Chọn kem phổ rộng, SPF 30+, kháng nước; bôi đủ lượng khoảng hai đốt ngón tay cho mặt và cổ; bôi lại sau hai giờ khi ngoài nắng. PA++ trở lên là ổn cho hoạt động hằng ngày; PA+++ trở lên khi ra ngoài nắng gắt hoặc đi biển. Thứ tự: chống nắng luôn ở bước cuối cùng của routine buổi sáng, sau kem dưỡng, và trước trang điểm.

Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu: cháy nắng nặng kèm phồng rộp lan rộng; đốm sậm màu hoặc nốt ruồi đổi màu, lớn nhanh, ranh giới không đều; nổi ngứa hoặc đỏ sau mỗi lần bôi nhiều loại kem chống nắng – có thể do kích ứng hoặc dị ứng với một thành phần cụ thể.